و رفت و آمد داشتند و اين اختلافها را مشاهده كرده‌اند و نيز پيدايش جزيره ها و يا نابودى آنها و تحوّلاتى كه در بحر احمر ، يهود از گذشتگان خود شنيده و ديده بودند و همچنين بهترين نمونه ى پيدايش زنده از مرده و مرده از زنده ، تحوّل فصول و پيدايش بهار از زمستان و پيدايش خزان از تابستان كه همه ى اينها پيوسته در جلو چشم است پس بايد مردم تربيت شوند و اهل معرفت باشند اينها را با دقّت مطالعه كنند و مجهولات خود را مرتفع كنند و فكر و عقيده ى بهتر و صالحتر پيدا كنند . 2 - جمله ى * ( ( بِيَدِكَ الْخَيْرُ ) ) * كه مفسّرين در آن بحث كرده‌اند و در سجده ى ملائكه و امتناع شيطان مجلَّد اوّل سوره ى بقره مفصّل نوشته‌ايم اينك مىگوئيم : معنى ظاهر جمله اين است كه هر خوبى بدست تو است ، اشكال در اين معنى كرده‌اند كه شرّ بدست كى است ؟ اگر از ديگرى غير خدا بدانيم همان عقايد قدما و ثنويّه خواهد بود كه معتقد به دو اصل نور و ظلمت و يزدان و اهريمن بودند و خوبيها را از نور و يزدان مىدانستند و بدىها را از اهريمن و ظلمت و اين درست نيست و اگر شرّ را از خدا بدانيم مخالف با ظاهر جمله است ، براى روشن شدن مطلب مىگوئيم . « يد » بمعنى دست كنايه از قدرت و توانائى است ، در اين جمله كلمات ( بيدك ) جلوتر از خير گفته شده است براى فهماندن معنى انحصار و محدود بودن ، در نتيجه معنى چنين مىشود : فقطَّ از قدرت تو خير پديد است و بس . بنابراين ما از اين جمله استفاده مىكنيم كه موجوديّت و آثار قدرت خير است ، و شر هرگز متعلَّق قدرت و پديده ى جهان نيست ، و كلمات شرّ و شرور و بد و بديها يا در هر زبانى ديگر كه مرادف با اين الفاظ باشد ، فقطَّ گفتارى است كه بشر مطابق احساس منفعت خود باختلاف اشخاص و مواقع چيزهائى را به اين كلمات توصيف مىكند ، و اين الفاظ موجود خارجى را نشان نمىدهد ، اين فرد شعر مشهور است : از خيّر محض جز نكوئى نايد . مقصود همين است كه آثار قدرت همه خوبى است ، و رابطه و تناسب ميان دو موجود خارجى را ممكن است آدميزادها بد بنامند براى مثال ، مىگويند : فلان غذا براى مريض بد است ، البتّه آن غذا خود بد نيست ولى چون با مزاج مريض مقايسه شود موصوف ببد مىشود .